اسماعیل اصلانی دیرانلو | هر چیزی از یک ایده شروع میشود، ایدۀ تو چیست؟
- سبد خریدتان خالی است.
۹ آبان ۱۳۹۸
کتاب خواندن برای آگاهی یافتن انجام میشود یا برای روشنفکر شدن؟ شاید شما هم تعجب کنید و بپرسید: مگر فرقی هم بین اینها هست؟ یکی از اشتباهات متداول ما در مواجه با هر واژه این است که آن را قسمت به قسمت معنی میکنیم. و طبیعتاً فکر میکنیم با این روش میتوان به کنه معنایی هر ترکیب یا اصطلاح تخصصی دست یافت. باید بگویم که خیر اینگونه نیست. به طور مثال کلمه فیسبوک به معنای کتاب چهره نیست. و اصلاً ربطی به ایده اولیه خود ندارد. زاکربرگ با اقتباسی از کتاب فارغالتحصیلان هاروارد این نام را برای سایت خود انتخاب کرد. ولی وقتی از سایت فیسبوک حرف میزنیم از یک کتاب چهره به سبک کتاب فارغالتحصیلان هاروارد حرف نمیزنیم. بلکه از یک سایت با کارکرد شبکه اجتماعی صحبت میکنیم که خوبیها و بدیهایی دارد. حالا اگر بخواهیم به نقد فیسبوک بپردازیم، کسی میتواند با رجوع به کلمه ظاهری فیسبوک و لابهلای فرهنگ لغت گشتن، به بحثهای ما جواب دهد؟ ما با توجه به واقعیت بیرونی چیزها راجع به آنها قضاوت میکنیم. عملکرد و خروجی هر پدیده مهمتر از نامی است بر روی آن نهادهاند. پس اول باید پرسید روشنفکر یعنی چه؟ کلمه روشنفکر در واقع فارسی شده واژه منورالفکر است. و منورالفکر خود ترجمهای تحتاللفظی از کلمه انتلکتوئل فرانسوی است. کلمه انتلکتوئل در زبان و فرهنگ سیاسی فرانسه معنایی دارد. و واژه روشنفکر در زبان و ادبیات سیاسی ایران از آن مفهوم فاصله زیادی دارد. من با این واژه از چند جهت مشکل دارم. اول اینکه برآمده از تفکر غیرشفاف است! دوم از این جهت که به خاستگاه سیاسی خاصی تعلق دارد و با توجه به همان خاستگاه سیاسی قابل بحث است. تفکر غیر شفاف یعنی چه؟ تفکر غیرشفاف در بین ما ایرانیها رواج بسیار دارد. تفکری برآمده از روحیه شاعرانگی ما که با متر و معیارهای علمی فاصله زیاد دارد. بگذارید اول یک مثال بزنیم. افراد خوشتیپ شهر الف جایزه خواهند برد. خوشتیپ یعنی چه؟ چه معیاری برای آن وجود دارد؟ اگر بخواهید تفکر عموم را مورد استناد قرار بدهید در اینصورت هر کس نظر خاص خودش را دارد. اما در مقابل میتوان از چیزی مانند معیار BMI (Body Mass Index) یعنی نسبت وزن و قد، بهره برد. در این حالت فردی دارای شاخص توده بدنی نرمال بود، وی را خوشتیپ مینامیم. تعریف ما از خوشتیپ کاملاً قراردادی است و برای شرح تفاوت دو مفهوم واژه شاعرانه و واژه علمی و به عنوان یک مثال مورد استفاده قرار گرفته است. در این حالت، همه افراد نظر یکسانی خواهد داشت. چون تعریف ما به دو عدد وزن و قد بستگی دارد که این دو عدد خود معیارهای دقیقی دارد. در این حالت نظر شخصی افراد در کار دخالت داده نمیشود. فرق این دو حالت در این است که یکی پدیدهای ذهنی و خیالی است و دیگری پدیدهای علمی که از ذهن من و شما فارغ است. نظر من و شما روی چند کیلوگرم بودن وزن کسی تاثیری ندارد. اکی؟ مطابق همین مثال، من کلماتی مانند روشنفکر را مشکلدار میدانم. تا حالا فکر کردهاید که این کلمه دقیقاً یعنی چه؟ …